Waarom is een zorgverzekering verplicht in Nederland?

Ja, een zorgverzekering is verplicht voor iedereen die in Nederland woont of werkt, op een paar uitzonderingen na, zoals gemoedsbezwaarden. Die plicht geldt voor de basisverzekering, terwijl je een aanvullende verzekering zelf kiest.

De plicht staat in de Zorgverzekeringswet, kortweg Zvw. Wie eronder valt, wat je ervoor terugkrijgt en hoe het zit met kinderen en uitzonderingen, lees je hieronder, net als hoe je binnen die plicht een keuze maakt die bij je past.

Waarom bestaat de verzekeringsplicht?

De plicht komt rechtstreeks uit de Zorgverzekeringswet. Volgens Zorginstituut Nederland ben je verplicht een zorgverzekering te hebben als je in Nederland woont of werkt. Met die verzekering krijg je toegang tot de zorg uit het basispakket. Iedereen heeft daarbij dezelfde rechten en plichten.

Achter die plicht zit een eenvoudig idee: solidariteit. Iedereen betaalt mee aan de zorg via premies en belastingen, ongeacht hoe gezond of hoe oud je bent en hoe je leeft. Jij betaalt dus mee aan kraamzorg voor jonge moeders en aan specialistische zorg die ouderen vaker nodig hebben. Andersom betalen zij mee aan zorg die jij nodig hebt en zij niet.

Omdat iedereen meebetaalt, worden de kosten over een grote groep verdeeld. Zouden alleen mensen met veel zorgkosten zich verzekeren, dan kan de premie voor die groep stijgen. Door de plicht heeft iedereen recht op dezelfde en betaalbare zorg uit het basispakket.

Ben je jong en gezond, dan kan de maandpremie aanvoelen als geld dat je nauwelijks terugziet. Toch is de basisverzekering juist bedoeld voor het onverwachte. Denk aan een operatie, een ziekenhuisopname of kraamzorg na een bevalling. Zulke kosten lopen snel op, en de basisverzekering vangt ze voor een groot deel op.

Wie valt er onder de verzekeringsplicht?

Volgens de Rijksoverheid verzeker je je met de basisverzekering voor zorg uit het basispakket. Denk aan de huisarts, het ziekenhuis, de psychiater en de apotheek.

Wie in Nederland woont, heet in officiële termen een ingezetene. Ook als je niet in Nederland woont maar hier werkt, kun je verplicht zijn een basisverzekering af te sluiten; bij twijfel kan de Sociale Verzekeringsbank beoordelen of je verzekerd bent voor de Wlz. Verhuis je naar of vanuit het buitenland, vraag dit dan na.

Daarnaast zijn zorgverzekeraars verplicht iedereen te accepteren voor de basisverzekering. Dat heet de acceptatieplicht. Je gezondheid, leeftijd en levensstijl spelen geen rol. Ook met een chronische aandoening kun je dus bij elke zorgverzekeraar terecht voor het basispakket. Heeft een verzekeraar daardoor naar verhouding veel verzekerden die veel zorg nodig hebben, dan krijgt hij een bijdrage uit het algemeen zorgverzekeringsfonds. Dat heet risicoverevening. Verder hebben verzekeraars een zorgplicht: ze moeten ervoor zorgen dat de zorg uit het basispakket op tijd en binnen redelijke afstand beschikbaar is voor al hun verzekerden.

Ga je samenwonen of trouwen, dan blijft ieder van jullie zelf verzekeringsplichtig. Jullie kunnen bij dezelfde verzekeraar zitten, maar ieder heeft een eigen basisverzekering en ieder heeft zijn eigen risico.

Basisverzekering of aanvullende verzekering: wat is verplicht?

Er bestaan twee soorten zorgverzekeringen: de basisverzekering en de aanvullende verzekering. Alleen de basisverzekering is verplicht, de aanvullende verzekering is een vrije keuze.

Met een aanvullende verzekering verzeker je je extra voor kosten die de basisverzekering niet vergoedt. Wat erin zit en wat het kost, verschilt per verzekeraar en per pakket.

Een aanvullende verzekering is dus geen automatische keuze. Kijk eerst welke zorg je de afgelopen jaren echt gebruikte en wat je verwacht. Betaal je elke maand voor extra’s die je nooit gebruikt, dan kan een lichter pakket of helemaal geen aanvullende verzekering voordeliger zijn.

Wat zit er in het basispakket?

Het basispakket is wettelijk bepaald. De overheid stelt vast welke zorg erin zit en welke voorwaarden daarvoor gelden. Omdat de inhoud elk jaar kan veranderen, is het verstandig om bij de jaarwisseling te kijken wat er nieuw is of wegvalt.

Het basispakket is geen lange lijst met behandelingen, maar werkt met criteria. Zorg moet om te beginnen zorg zijn zoals de beroepsgroep die gebruikelijk biedt. Daarnaast moet de zorg voldoen aan de stand van de wetenschap en praktijk. Dat betekent dat er zo goed mogelijk bewijs is dat de zorg werkt en ook op lange termijn veilig is.

Een derde voorwaarde is dat je redelijkerwijs aangewezen bent op de zorg. Je zorgverlener brengt je gezondheidsproblemen in kaart en bespreekt ook je woon- en sociale situatie. Samen bepalen jullie wat je zelf kunt doen en welke zorg nodig is.

Zorg kan verschillende vormen hebben. Het kan gaan om een behandeling, zoals een operatie, fysiotherapie of een vruchtbaarheidsbehandeling. Het kan ook een dienst zijn, zoals kraamzorg of vervoer, of een product, zoals een prothese of een hulpmiddel voor doven en slechthorenden. Twijfel je of een behandeling wordt vergoed, vraag het dan vooraf na bij je verzekeraar.

Moet je je kinderen ook verzekeren?

Ja, ook voor kinderen moet je een basisverzekering afsluiten. Volgens de Rijksoverheid schrijf je je kind binnen 4 maanden na de geboorte in bij een zorgverzekeraar. Dat mag bij je eigen verzekeraar, maar het hoeft niet.

Voor de basisverzekering van kinderen onder de 18 jaar betaal je geen premie, en er geldt geen eigen risico. Het eigen risico is het bedrag dat je zelf betaalt voordat de verzekering de kosten vergoedt.

Dat verandert als je kind 18 wordt. Vanaf de eerste maand daarna betaalt je kind zelf premie en geldt het eigen risico. Vanaf dat moment kan je kind ook zelf zorgtoeslag aanvragen.

Zijn er uitzonderingen op de verplichte zorgverzekering?

Er zijn uitzonderingen. Een daarvan geldt voor gemoedsbezwaarden. Wil je om geloofsredenen geen zorgverzekering, dan hoef je die niet af te sluiten. Je betaalt dan in plaats van premie een bedrag aan de Belastingdienst. Het CAK geeft hier meer informatie over.

Werk je in Nederland voor een internationale organisatie met een bijzondere volkenrechtelijke regeling en val je onder haar eigen ziektekostenregeling, dan kun je uitgesloten zijn van de Nederlandse basisverzekering. Voorbeelden zijn het Europees Octrooibureau, de Europese Ruimtevaartorganisatie en het Internationale Hof van Justitie. Bij sommige van die organisaties geldt dat ook voor gezinsleden.

Iets vergelijkbaars geldt voor EU-ambtenaren die verzekerd zijn via het gemeenschappelijke ziektekostenstelsel van de Europese Unie. Zij hebben geen recht op een Nederlandse basisverzekering. Heb je daarnaast nog een andere baan, dan ben je wel verplicht om je in Nederland te verzekeren.

Buitenlandse studenten hebben vaak al een verzekering uit hun eigen land, maar soms moeten ze toch een Nederlandse verzekering afsluiten. Dat hangt af van het land van herkomst en van wat ze naast hun studie doen. Ben je student, controleer dan op de website van Nuffic of je goed verzekerd bent. Twijfel je om een andere reden of je onder een uitzondering valt, kijk dan op de website van het CAK of de Rijksoverheid.

Wat als je geen basisverzekering hebt of niet kunt betalen?

Heb je geen basisverzekering terwijl dat wel moet, dan kun je een brief krijgen van het CAK, dat de regeling onverzekerden uitvoert. Onderneem je daarna niet op tijd actie, dan kan een boete volgen. Het CAK kan ook zelf een zorgverzekering voor je afsluiten.

Ben je nu onverzekerd, sluit dan zo snel mogelijk een basisverzekering af bij een verzekeraar naar keuze. Dankzij de acceptatieplicht kan dat bij elke zorgverzekeraar. Kreeg je al een brief van het CAK, reageer dan op tijd; het CAK biedt daarbij hulp.

Kun je de maandpremie niet meer opbrengen, neem dan zo snel mogelijk contact op met je verzekeraar om je mogelijkheden te bespreken. Een basisverzekering opzeggen zonder dat je een nieuwe hebt, is geen optie, omdat de verzekeringsplicht blijft gelden.

Zorgtoeslag is een tegemoetkoming in je premie. Je krijgt die niet vanzelf: je vraagt hem zelf aan. Welke voorwaarden er gelden, lees je actueel op de website van de Belastingdienst.

Slim kiezen binnen de verplichting

De plicht ligt vast, maar binnen die plicht heb je veel keuze. Je bent vrij om je eigen zorgverzekeraar te kiezen en daarbinnen een verzekering die bij je past. Een zorgverzekering geldt voor maximaal een jaar. Aan het eind van elk jaar kun je overstappen, met ingang van 1 januari.

Voor verzekerden van 18 jaar en ouder bepalen gezondheid, leeftijd en inkomen niet de nominale premie van eenzelfde basispolis. Wel verschilt de premie per verzekeraar en per verzekering. Wie dezelfde verzekeraar en dezelfde verzekering heeft als jij, betaalt hetzelfde. Wat je betaalt, hangt dus vooral af van je eigen keuze.

Een paar praktische tips helpen je om niet te veel te betalen:

• Vergelijk elk najaar basisverzekeringen op premie en voorwaarden.
• Kijk of je aanvullende verzekering past bij de zorg die je echt gebruikt.
• Controleer of je recht hebt op zorgtoeslag.
• Let op dubbele verzekering, bijvoorbeeld als een collectieve verzekering via je werkgever en een eigen pakket overlappen.

Lees ook: Studenten zorgverzekering kiezen zonder te veel te betalen.

Conclusie

Een zorgverzekering is verplicht voor iedereen die in Nederland woont of werkt, maar die plicht geldt alleen voor de basisverzekering; de aanvullende verzekering kies je zelf. Uitzonderingen zijn er onder meer voor erkende gemoedsbezwaarden en voor bepaalde personen die op grond van een bijzondere regeling van een internationale organisatie of de Europese Unie verzekerd zijn.

Veelgestelde vragen